Stan na 6 września 2026: przepisy weszły w praktykę
W 2026 r. weszły w życie kluczowe przepisy dotyczące projektowania miejsc doraźnego schronienia oraz zakresu projektu budowlanego. GUNB prowadzi już warsztaty i szkolenia poświęcone temu, co organ administracji architektoniczno-budowlanej sprawdza w dokumentacji oraz jak wyglądają odbiory i utrzymanie obiektów zbiorowej ochrony. Dla projektanta oznacza to, że temat trzeba rozstrzygać na początku projektu, a nie dopiero przy kompletowaniu wniosku o pozwolenie.
Kiedy temat MDS wchodzi do zwykłego projektu?
Po nowelizacji obowiązującej zasadniczo od 29 maja 2026 r. art. 94 precyzuje, kiedy kondygnacje podziemne budynków użyteczności publicznej lub mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, w których nie przewidziano budowli ochronnej, mają umożliwiać zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia. Pojemność MDS wyznacza się według ustawowych wskaźników odnoszących się do powierzchni użytkowej i liczby stanowisk postojowych, z ustawowym ograniczeniem wynikającym z powierzchni netto części podziemnej.
- art. 94 nie stosuje się m.in. do budynku mieszkalnego wielorodzinnego z nie więcej niż 4 lokalami, części użyteczności publicznej o powierzchni użytkowej nie większej niż 250 m² oraz garażu podziemnego o powierzchni netto nie większej niż 75 m²;
- dla kondygnacji i garaży podziemnych objętych art. 94 trzeba wcześnie skoordynować architekturę z konstrukcją i instalacjami oraz policzyć wymaganą pojemność MDS;
- jeżeli lokalne uwarunkowania terenu uniemożliwiają zapewnienie pełnej pojemności wynikającej z ustawy, wojewoda może na wniosek inwestora lub właściciela zgodzić się na mniejszą pojemność;
- dla budynków użyteczności publicznej trzeba dodatkowo ustalić obowiązki z art. 93, a dla obiektów z art. 93 i 95 również procedurę poprzedzającą projektowanie przewidzianą w art. 95a.
Co dokładnie dochodzi do wniosku o pozwolenie?
W przypadku obiektów, o których mowa w przepisach o ochronie ludności, GUNB wskazuje obowiązek dołączenia oświadczenia inwestora określającego, czy istnieje obowiązek wykonania budowli ochronnej o określonej kategorii odporności i pojemności, wykonania obiektu w sposób umożliwiający zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności, czy też taki obowiązek nie występuje.
Oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie, dlatego jego treść powinna wynikać z wcześniejszego rozpoznania inwestycji i przyjętych rozwiązań projektowych, a nie z mechanicznego zaznaczenia opcji pod koniec procedury.
Co zmieniło się w projekcie budowlanym w 2026?
Rozporządzenie zmieniające szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego, ogłoszone w 2026 r., wprost wprowadziło warunki ochrony ludności do dokumentacji obiektów zbiorowej ochrony. W zależności od inwestycji projekt ma pokazywać i opisywać m.in. usytuowanie obiektu, wyjścia ewakuacyjne i zapasowe oraz strefy prognozowanego zagrożenia.
MDS to także wymagania konstrukcyjne
Miejsce doraźnego schronienia nie jest wyłącznie późniejszym sposobem użytkowania piwnicy lub garażu. Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. określa wymagania dotyczące projektowania konstrukcji pod MDS, w tym odporność na obciążenia wyjątkowe i zasady stosowania podpór tymczasowych. Przy większej pojemności dochodzą również wymagania dotyczące wyposażenia i warunków higieniczno-sanitarnych. Z punktu widzenia projektu oznacza to konieczność wczesnego udziału konstruktora i koordynacji branżowej.
Co pokazuje praktyka 2026?
Temat nie jest już wyłącznie regulacją na przyszłość. GUNB w czerwcu i lipcu 2026 r. omawiał praktyczne stosowanie nowych przepisów przez administrację, projektantów i nadzór budowlany. W województwie mazowieckim samorządy planują setki inwestycji i dokumentacji dotyczących miejsc doraźnego schronienia, ukryć i schronów, w tym adaptacje istniejących piwnic oraz obiekty podwójnego zastosowania. To dobry sygnał, aby wymagania ochrony ludności traktować jako realną część programu inwestycji.
Checklista inwestora i projektanta
- ustal na etapie programu funkcjonalnego, czy inwestycja podlega art. 93–95 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej;
- jeżeli przewidywane jest MDS, włącz konstruktora i branże instalacyjne przed zamknięciem układu kondygnacji podziemnej;
- zarezerwuj rozwiązania dla wyjść, stref zagrożenia i elementów wymaganych w dokumentacji projektowej;
- ustal treść oświadczenia inwestora na podstawie projektu i właściwych przepisów, nie dopiero przy składaniu wniosku;
- przed złożeniem dokumentacji sprawdź aktualne przepisy wykonawcze i wymagania właściwego organu.
Podstawy prawne i materiały urzędowe
- ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej – w szczególności art. 93–95a;
- ustawa z 17 kwietnia 2026 r. zmieniająca ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektóre inne ustawy (Dz.U. 2026 poz. 646), która m.in. doprecyzowała art. 94 i dodała art. 95a;
- rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932);
- rozporządzenie z 27 kwietnia 2026 r. zmieniające szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego (Dz.U. 2026 poz. 597);
- aktualne materiały GUNB dotyczące procedur budowlanych oraz praktyki projektowania, odbioru i utrzymania obiektów zbiorowej ochrony.